Strafrecht
Slachtoffer van phishing: wanneer moet uw bank terugbetalen?
Uw bank weigert de schade na phishing terug te betalen omdat u “grof nalatig” zou zijn geweest. Betekent dat dat de zaak daarmee afgelopen is? Niet noodzakelijk. De rechtspraak van 2026 heeft de positie van slachtoffers aanzienlijk verduidelijkt. Bij een niet-toegestane betaling moet de bank in principe onmiddellijk terugbetalen. Het Hof van Justitie bevestigde op 15 oktober 2026 bovendien dat een verwijt van grove nalatigheid die eerste terugbetalingsplicht niet opzijzet. De bank kan nadien wel proberen het bedrag terug te vorderen wanneer zij grove nalatigheid bewijst. De belangrijkste vraag is daardoor vaak niet simpelweg of u “een fout hebt gemaakt”, maar: Hebt u de concrete betaling werkelijk gewild en toegestaan?
In dit artikel+
1. Niet elke phishingzaak is juridisch hetzelfde
Onder de noemer phishing vallen verschillende fraudescenario's.
Soms steelt een fraudeur uw bankgegevens en voert hij vervolgens zelf betalingen uit. Soms wordt u tijdens een telefoongesprek overtuigd om codes in te voeren, zonder dat u ziet welke verrichting daarmee wordt voorbereid.
Maar er bestaan ook situaties waarin het slachtoffer zelf bewust een concrete overschrijving uitvoert, bijvoorbeeld naar een zogenaamde veilige rekening.
Dat onderscheid is belangrijk.
2. Een gebruikte code betekent nog niet dat u toestemming gaf
Banken wijzen bij een weigering vaak op het feit dat de juiste pincode, kaartlezer, sms-code of bankapp werd gebruikt.
Maar authenticatie en toestemming zijn niet hetzelfde.
Een verrichting kan technisch correct zijn geauthenticeerd zonder dat u de concrete betaling werkelijk hebt gewild. De FOD Economie bevestigt uitdrukkelijk dat het gebruik van correcte beveiligingsmiddelen op zichzelf niet bewijst dat de klant toestemming gaf.
Het hof van beroep van Antwerpen paste dat onderscheid in oktober 2026 concreet toe. Via bankhelpdeskfraude verdwenen achttien betalingen voor in totaal €44.300 van de rekening van een scholengroep. Het hof oordeelde dat de betalingen niet waren toegestaan, hoewel bij de fraude echte bankmiddelen waren gebruikt.
Twijfelt u of uw betaling juridisch als toegestaan geldt?
Bij phishing is dat vaak minder evident dan het lijkt. De gratis phishingcheck brengt het concrete fraudeverloop stap voor stap in kaart en helpt bepalen welke elementen in uw dossier relevant zijn.
“Authenticatie vertelt hoe een betaling technisch werd uitgevoerd. Toestemming gaat over de vraag of u die concrete betaling werkelijk hebt gewild.”
3. Moet de bank eerst terugbetalen?
Bij een niet-toegestane betaling is het wettelijke uitgangspunt dat de bank het bedrag onmiddellijk terugbetaalt, in principe uiterlijk tegen het einde van de eerstvolgende werkdag nadat zij van de transactie kennis kreeg.
De belangrijke uitzondering betreft een situatie waarin de bank redelijke gronden heeft om fraude door de klant zelf te vermoeden en dit volgens de wettelijke procedure meldt.
Een verwijt dat het slachtoffer zelf onvoorzichtig of grof nalatig was, is iets anders.
Het Hof van Justitie heeft op 15 oktober 2026 in het arrest Tukowiecka duidelijk gemaakt dat grove nalatigheid de bank niet ontslaat van haar verplichting om een niet-toegestane betaling eerst terug te betalen. De bank kan nadien eventueel proberen het bedrag van de klant terug te vorderen.
Kort gezegd:
eerst terugbetalen, daarna eventueel discussiëren over de uiteindelijke aansprakelijkheid.
4. Wat betekent “grove nalatigheid”?
Grove nalatigheid blijft belangrijk. Alleen ligt de lat hoger dan gewone onvoorzichtigheid.
Het volstaat niet automatisch dat u:
- op een frauduleuze link hebt geklikt;
- gegevens hebt ingevoerd;
- een kaartlezer hebt gebruikt;
- een code hebt doorgegeven;
- of een handeling hebt uitgevoerd die achteraf onverstandig lijkt.
De bank moet aantonen dat er juridisch sprake is van grove nalatigheid. Alleen aantonen dat de juiste codes of beveiligingsgegevens werden gebruikt, volstaat daarvoor niet.
De concrete omstandigheden zijn belangrijk: hoe geloofwaardig was het fraudescenario, wat dacht u dat u aan het bevestigen was, welke informatie kreeg u te zien en kon u redelijkerwijs herkennen dat er fraude plaatsvond?
Ook het hof van beroep Antwerpen benadrukte in oktober 2026 dat grove nalatigheid niet licht mag worden aangenomen. Het hield bovendien rekening met het feit dat de betwiste betalingen sterk afweken van het normale betalingspatroon en met de vraag welke fraudedetectie de bank had toegepast.
Verwijst uw bank naar “grove nalatigheid”?
Dat woord in een standaardbrief betekent nog niet dat de juridische voorwaarden ook effectief vervuld zijn. Het concrete verloop van de fraude moet worden onderzocht.
→ Analyseer uw situatie met de phishingcheck
5. Wat heeft Europa veranderd?
Het arrest van het Hof van Justitie van 15 oktober 2026 is bijzonder belangrijk voor phishingslachtoffers.
In de zaak Tukowiecka werd een slachtoffer via een frauduleuze link naar een nagemaakte bankomgeving geleid. De fraudeur bemachtigde haar gegevens en voerde vervolgens zelf een betaling uit.
Het Hof maakte een duidelijk onderscheid tussen twee vragen:
- Moet de bank een niet-toegestane betaling onmiddellijk terugbetalen?
- Wie moet de schade uiteindelijk dragen wanneer grove nalatigheid wordt bewezen?
Die twee discussies mogen niet simpelweg door elkaar worden gehaald.
Zelfs wanneer de bank grove nalatigheid verwijt, moet zij een niet-toegestane betaling in beginsel eerst terugbetalen. Een eventuele vordering tegen de klant komt daarna.
Dat is een belangrijke verschuiving ten opzichte van de praktijk waarbij banken een beroep op grove nalatigheid soms onmiddellijk gebruikten om iedere terugbetaling te weigeren.
6. Wat als u het geld zelf hebt overgeschreven?
Hier ligt één van de belangrijkste grenzen.
Stel dat iemand zich voordoet als medewerker van uw bank en u overtuigt om zelf €20.000 over te schrijven naar een zogenaamde veilige rekening.
U bent dan uiteraard slachtoffer van fraude. Maar juridisch kan de betaling toch anders worden beoordeeld dan wanneer de fraudeur zelf, met gestolen gegevens, de overschrijving uitvoerde.
De FOD Economie wijst erop dat de specifieke regels voor niet-toegestane betalingstransacties niet van toepassing zijn op bepaalde vormen van fraude waarbij het slachtoffer zelf het geld overschrijft.
Daarom is een uitspraak als:
“Ik heb zelf op bevestigen gedrukt”
op zichzelf nog onvoldoende.
Er moet worden nagegaan wat u precies bevestigde, wat u daarbij kon zien en wie de concrete betalingsopdracht heeft samengesteld of gewijzigd.
Dat is ook waarom twee phishingzaken die voor een slachtoffer bijna identiek aanvoelen juridisch toch een andere uitkomst kunnen hebben.
7. Wat moet u onmiddellijk doen?
Ontdekt u phishingfraude, handel dan zo snel mogelijk.
- Meld de fraude onmiddellijk aan uw bank.
- Laat getroffen betaalmiddelen en toegang blokkeren.
- Blokkeer uw kaart indien nodig via Card Stop.
- Doe aangifte bij de politie.
- Bewaar sms'jes, e-mails, screenshots en telefoonnummers.
- Noteer zo nauwkeurig mogelijk wat wanneer gebeurde.
- Bewaar de betwiste transacties en alle communicatie met uw bank.
- Vraag een weigering van terugbetaling altijd schriftelijk.
Snel melden is niet alleen belangrijk om verdere schade te voorkomen. De chronologie kan later ook een belangrijke rol spelen bij de juridische beoordeling van het dossier.
8. Uw bank weigert terug te betalen. Wat nu?
Een weigering door de bank is geen rechterlijke beslissing.
Belangrijk is vooral waarom de bank weigert.
Stelt zij dat:
- u de transacties zelf hebt toegestaan;
- de betalingen correct werden geauthenticeerd;
- u uw beveiligingsgegevens hebt gedeeld;
- u grof nalatig was;
- of de bijzondere beschermingsregels niet van toepassing zijn?
Dat zijn juridisch verschillende argumenten.
Voor u verdere stappen zet, is het daarom nuttig het fraudeverloop en de motivering van de bank naast elkaar te leggen.
PhishingAdvocaat.be is precies daarvoor opgebouwd: niet om ieder slachtoffer automatisch te vertellen dat de bank moet betalen, maar om te bepalen welke juridische vragen in uw specifieke dossier doorslaggevend zijn.
9. Nieuwe Belgische wetgeving?
De federale regering keurde op 16 oktober 2026 een voorontwerp van wet goed dat consumenten bij online fraude beter moet beschermen.
Het voorstel wil onder meer verduidelijken dat een betaling niet als toegestaan kan worden beschouwd wanneer een derde de betalingsopdracht zonder toestemming heeft geïnitieerd of gewijzigd. Ook zou de betalingsdienstaanbieder moeten bewijzen dat een betaling daadwerkelijk werd toegestaan en niet alleen technisch geauthenticeerd.
Dit is op dit moment nog geen geldende wet.
Voor lopende dossiers blijven de huidige wetgeving en de recente Belgische en Europese rechtspraak dus bepalend.
10. Uw phishingdossier laten beoordelen?
Weigert uw bank terug te betalen of weet u niet of de transacties juridisch als niet-toegestaan kunnen worden beschouwd?
Begin dan bij de feiten.
Met de gratis phishingcheck van PhishingAdvocaat.be brengt u het fraudescenario gestructureerd in kaart. Daarbij wordt gekeken naar onder meer:
- wie de betaling heeft geïnitieerd;
- welke handelingen u zelf hebt uitgevoerd;
- wat u dacht dat u bevestigde;
- welke informatie tijdens de fraude zichtbaar was;
- wat uw bank nadien heeft geantwoord.
Op basis daarvan kunt u bepalen welke volgende stap bij uw situatie past.
Wilt u daarna zelf verder met een juridisch opgebouwd dossier, dan kunt u kiezen voor de DIY-oplossing. Wilt u dat een advocaat het dossier en de juridische analyse nakijkt, dan kan dat eveneens.
Gerelateerde artikels.
Strafrecht · 6 min
Dagvaarding voor de correctionele rechtbank ontvangen: wat nu?
Een dagvaarding voor de correctionele rechtbank ontvangen, kan behoorlijk confronterend zijn. In het document leest u waarvoor u wordt vervolgd en wanneer u voor de rechtbank moet verschijnen. Een dagvaarding betekent echter niet dat u automatisch veroordeeld bent. De correctionele rechtbank moet de zaak nog beoordelen. Daarbij kunnen zowel de feiten, het bewijs, eventuele procedurele argumenten als uw persoonlijke omstandigheden een rol spelen. Het is wel belangrijk om een dagvaarding ernstig te nemen en uw verdediging tijdig voor te bereiden.
Lees verder →Strafrecht · 7 min
Wat gebeurt er nadat u klacht neerlegt bij de politie in België?
Wat gebeurt er na een klacht bij de politie? Een helder overzicht van het proces-verbaal, de rol van het parket en de mogelijke gevolgen.
Lees verder →Strafrecht · 4 min
Wat te doen bij een verhoor door de politie in België?
Een uitnodiging of oproep voor een verhoor bij de politie kan veel vragen oproepen. Moet u hier verplicht op ingaan? Mag u zwijgen? En heeft u recht op een advocaat? In dit artikel leggen we uit hoe een politieverhoor in België verloopt en welke rechten u heeft wanneer u wordt ondervraagd door de politie.
Lees verder →Vraag over uw situatie?